Na de Tweede Wereldoorlog zijn overal straten vernoemd naar verzetshelden en andere slachtoffers van die oorlog16. Immers38, “Es geht darum, auch anhand von Strassennamen der Opfer zu gedenken, und nicht der Täter”.
In Wenen behoort ongeveer 1% van de straatnamen tot deze groep24.
In Leipzig gaat het om ongeveer zes procent8.
Deze namen zijn van extra groot belang als ‘Denkmal’ en vooral ook ‘Mahnmal’. Ze mogen daarom zeker niet worden verdrongen door nietszeggende afkortingen of door postcodes.
Bestudering van vergelijkbare straatnaamboeken brengt grote verschillen aan het licht in de uitvoerigheid waarmee door verschillende auteurs de betekenis van deze straatnamen wordt verhelderd.
Voorbeeld 1
|
Simbrunner, P.
Wien Straßennamen von A bis Z.
Verlag Carl Ueberreuter, Wien 1989.
Vierte, völlig überarbeitete und
neu gestaltete Ausgabe (!) |
Autengruber, P.
Lexikon der Wiener Straßennamen.
Perlen-Reihe, Band 1016
Verlag Perlen-Reihe, Wien 1995
ISBN 3-85223-269-4 |
|
Walter-Lindenbaum-Gasse (in Wenen) |
| Simbrunner25 pagina 377 |
Autengruber24 pagina 208 |
|
Walter-Lindenbaum-Gasse, 10. Bezirk (Oberlaa);
Walter Lindenbaum (1907-KZ?), Lyriker |
Walter-Lindenbaum-Gasse, 10., seit 1968,
Walter Lindenbaum (1907-1945), Lyriker,
Mitglied der Vereinigung sozialistischer
Schriftsteller, Journalist; 1943 mit Frau und
Tochter nach Theresienstadt deportiert,
1944 nach Auschwitz überstellt, dort wur-
de Frau und Kind vergast; Lindenbaum
kam weiter ins KZ Buchenwald, wo er im
Februar 1945 ermordet wurde |
Voorbeeld 2
|
Dorothea-Kasten-Straße in Hamburg (Alsterdorf) |
| Hanke15, 1997, pag.: 8 |
Beckershaus13, 1999, pag.: 82 |
|
(1993), Dorothea Kasten (1907-1945),
NS-Euthanasieopfer, lebte bis 1943
in den Alsterdorfer Anstalten,
wurde 1944 in Wien umgebracht. |
1993, nach Dorothea Kasten (1907-
1944), eine von 629 behinderten Bewoh-
nern und Bewohnerinnen der Alsterdorfer
Anstalten, die deportiert wurden und von
denen nur 79 die Deportation überlebten. |
|
Brüder-Hornemann-Straße in Hamburg (Schnelsen) |
| Hanke15, 1997, pag.: 257 |
Beckershaus13, 1999, pag.: 64 |
|
(1993); Alexander Hornemann (1936-1945)
und Eduard Hornemenn (1933-1945)
wurden am 20.4.1945 van der SS in
der Schule Bullenhuser Damm erhängt. |
1993, nach Alexander und Eduard
Hornemann, 8 und 12 Jahre, Niederländer
Opfer des Nationalsozialismus, gehörten
zu den zwanzig 5 bis 12 Jahre alten jüdi-
schen Kindern aus fünf Nationen, die in der
Nacht vom 20. zum 21. April 1945 im Kel-
ler der Schule Bullenhuser Damm von An-
gehörigen der SS erhängt wurden, nach-
dem an ihnen im KZ Neuengamme medizi-
nische Experimente vorgenommen worden
waren.
|
In Bayreuth38 is tussen 1946 en 1984 in de toelichting bij de naam van de Oswald-Merz-Straße de opmerking “Opfer des Naziregimes” verdwenen. “Wurde der Märtyrer von gestern zur Peinlichkeit von heute” zo vraagt men zich af38.
Gelet op voorgaande voorbeelden moet ervoor worden gewaakt dat de besluitvorming over de mate waarin computers straatnamen mogen inkorten, niet komt te liggen bij personen die kiezen voor zo weinig mogelijk informatie over de betekenis van straatnamen met historische lessen.
Nederlandse steden hebben ook straten die zijn vernoemd naar deze belangrijke groep personen. Tot hele buurten toe. Bijvoorbeeld in Best bij raadsbesluit van 06-09-1948 en 11-05-1953. En in Amsterdam in 1953 in Slotermeer7.
Maar ook komt in Nederland terughoudendheid voor bij het vernoemen van openbare ruimten naar verzetshelden en andere slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Argumenten die daarbij naar voren komen zijn:
- De minder fraaie gedragsaspecten van de betreffende persoon. Zoals zijn strooptochten ten behoeve van de onderduikers.
- De naam prijkt al op het plaatselijke oorlogsmonument.
- Het niet willen wijzigen van bestaande straatnamen, bij een tekort aan nieuwe straten.
- Wie wèl, wie niet? Waar ligt de grens?
Zo herinneren de straatnamen van Gemert maar uiterst zelden aan de Tweede Wereldoorlog. Bijvoorbeeld de straat vernoemd naar Town-Major Drake. En de laan vernoemd naar Churchill.
Alphen aan den Rijn eerde met één straatnaam alle verzetsstrijders uit die gemeente. In een besloten vergadering van de gemeenteraad op 11 april 1947 werd de uit 1904 daterende naam 'Bruggestraat' omgedoopt in de Pieter Doelmanstraat. Ook werden in 1988 met één naam alle in 1942 weggevoerde Alphense Joden herdacht: het Raoul Wallenburgplein. Simon Wiesenthal verrichtte de officiële handeling3.
In Nijmegen herinneren in totaal 13 namen aan de Tweede Wereldoorlog. Hiervan zijn Plein 1944 en de Titus Brandsmastraat het bekendst. ( www.gaypnt.demon.nl/straatnamen )
|
