Over straatnaamgeving bestaan veel anecdotes.
Dit deel van de website biedt daarvoor een plaats.

Inhoudsopgave

•Haagse gemeentearchivaris ten onrechte gekritiseerd 
•Kort en niet goed,  in Alphen aan den Rijn 
•Oud-Aarlanderveen in verkeerde keelsgat
•Ontevreden socialisten in Rotterdam 
•Onverstandige naamgevingen in Rotterdam's oorspronkelijk naburige gemeenten
•Oranje Boven! Maar niet voor alle Oranjes
•'Bloedveeg Steeg' in plaats van Zwarte pad
•Gemeenteraad Florence te links voor een Fallaci-straat of -plein
•Bezingen de Beatles de slavenhandel?
 
•Noten

*******

•Haagse gemeentearchivaris ten onrechte gekritiseerd¹
In Den Haag vindt men in de wijk waar alle straten naar bomen heten, ineens de Thomsonlaan, genoemd naar het in 1914 in Albanië gesneuvelde Haagse Raadslid. Zeer onlogisch! Ook misplaatst is de Nieboerweg temidden van Vogelnamen. Deze straat is vernoemd naar een sympathiek Haags Raadslid dat kort na zijn verkiezing maar ongeveer terzelfder tijd als de onderhavige straatnaamgeving op tragische wijze door een verkeersongeval om het leven kwam. De kritiek op zulke onlogische en misplaatste namen kwam in Den Haag direct op het bordje van de gemeentearchivaris terecht. Het verzinnen van straatnamen gebeurt daar tenslotte sedert 1884 door deze toen voor het eerst aangestelde functionaris. Toch is het adres van die kritiek als regel volledig onterecht. Want men vergeet de plaatselijke procedure van straatnaamgeving. Die begon tòt 1953 weliswaar bij de gemeentearchivaris (daarna is ook in Den Haag een commissie van advies ingesteld), maar daarna passeerden zijn voorstellen veel verschillende functionarissen op het gemeentehuis inclusief B&W en de Raad. Niet zelden ging het uiteindelijk dus om geamendeerde voorstellen met de hiervoor genoemde resultaten als gevolg.

•Kort en niet goed,  in Alphen aan den Rijn²
Het college van de in 1918 gevormde fusiegemeente Alphen aan den Rijn had een duidelijke voorkeur voor korte straatnamen. Woorden als ‘Prins’ en ‘Burgemeester’ werden zoveel mogelijk vermeden. Zo werd ook de naam van de Burgemeester Bloemstraat veranderd in Bloemstraat. Totdat een arts tijdens zijn weekenddienst deze straat niet kon vinden omdat hij in de bloemenbuurt zocht. Toen werd de naam veranderd in J.W.C. Bloemstraat.
In 1983 kreeg Alphen aan den Rijn toch nog een straatnaam die om 28 posities vraagt: de Jeltje de Bosch Kemperstraat.

•Oud-Aarlanderveen in verkeerde keelsgat²
Op vrijdag 4 januari 1918 werd aan de Raad van de nieuwe fusiegemeente Alphen aan den Rijn de straatnaam “Oud-Aarlanderveen” voorgesteld, om ook na de fusie de naam van dat oude dorp in herinnering te kunnen houden. Deze ene straatnaam zou in de plaats komen van alle drie de bestaande straatnamen van de voormalige gemeente Aarlanderveen: het Zuideinde, Noordeinde en Dorpstraat (vanaf 1921 gespeld met dubbele s).
Dit voorstel schoot echter in het verkeerde keelsgat bij de heer J. Knape, vertegenwoordiger van de Aarlanderveense gemeenschap. Een bewogen en rumoerige vergadering was het gevolg. Knape wilde de bestaande straatnamen handhaven en de naam Aarlanderveen vastleggen in de gemeentenaam Alphen aan den Rijn - Aarlanderveen. Ook verwierp hij het alternatief van mede-raadslid P. van Dijk: Aarlanderveensche straat. Citaat: “De voorzitter heeft in zijn openingsrede gezegd, dat er liefde en eendracht in de gemeente moest worden gevonden. Die eendracht zal nooit komen, wanneer de naam Aarlanderveen verdwijnt. Wanneer de naam Aarlanderveen bewaard wordt, zal ieder tevreden gesteld zijn”.
Het voorstel van Van Dijk, dat met tien tegen vijf stemmen werd aangenomen, viel zo slecht, dat de plaatselijke arts, de heer P. Maats à Stuling, een handtekeningenactie op touw zette “om aan het voormalige dorp Aarlanderveen zijn oude naam terug te geven.”  B&W gingen overstag. En in de raad werd met de grootst mogelijke meerderheid het eerder geaccepteerde voorstel geheel  terug gedraaid. Alleen Van Dijk stemde tegen.

•Ontevreden socialisten in Rotterdam³
Straatnaamgeving is in Rotterdam altijd een taak van B&W geweest. Vanaf 1866 werd daarbij weliswaar de gemeentearchivaris betrokken. En ook deed de archiefcommissie wel eens voorstellen. Toch lokte de situatie kritiek uit toen in 1932 in de wijken Bergpolder en Blijdorp straten naar politici werden vernoemd. B&W zouden opzettelijk de naam van de socialistische leider Troelstra aan een klein straatje hebben gegeven. Terwijl grote lanen werden vernoemd naar de christen-democraten Kuyper en De Savornin Lohman. Deze kritiek werd echter afgedaan als ‘kleinburgerlijk’.
Op 11 april 1941 besloten B&W een Straatnamencommissie in te stellen. Daarna zijn de Rotterdamse socialisten beter bedeeld bij de straatnaamgeving in hun stad. In Blijdorp kwamen een Roel Langerakpark en -weg, op Feijenoord een Brautigamstraat, Heykoopstraat en Spiekmanstraat en op het voormalige terrein van de gemeentelijke drinkwaterleiding, in de wijk De Esch, werden een straat en een plaats vernoemd naar respectievelijk Dries van der Vlerk en Jan ter Laan; twee Rotterdamse socialisten, van wie laatstgenoemde degene is geweest die in 1932 het felle commentaar leverde. Ook in het Rotterdamse straatnamenboek wordt hierbij opgemerkt dat laatstgenoemde straat en plaats maar van beperkte omvang zijn en dat beide aan hun begin en einde uitkomen op een veel grotere straat die is vernoemd naar de christen-democraat Herman Bavinck.

•Onverstandige naamgevingen in Rotterdam’s oorspronkelijk naburige gemeenten³
Door annexaties komen nieuwe fusiegemeenten dikwijls te zitten met twee of meer gelijkluidende straatnamen. Het is in zulke nieuwe gemeenten lange tijd gebruikelijk geweest de hierdoor mogelijk optredende verwarring te voorkómen door wijziging van de betreffende straatnamen. Enige naburige gemeenten van Rotterdam maakten kort voor de annexaties van 1941 zèlf reeds een begin met dit wijzigingswerk. Daarbij was men zo onverstandig de (in de toekomst dubbelgenaamde) straten te vernoemen naar de op dat moment zittende burgemeesters, wethouders en gemeenteraadsleden.
Dit bleek in Schiebroek duidelijk in strijd met het zorgvuldigheidsbeginsel: alleen namen te kiezen van personen die minstens tien jaar geleden zijn overleden. Immers daar werd een plein vernoemd naar hun laatste burgemeester die gedurende de oorlogsjaren een dubieuze rol zou gaan spelen. Hierdoor moest het college van B&W van Rotterdam onmiddellijk na de bevrijding de naam van dit plein weer veranderen.
In Hillegersberg werd het cultuurlijkheidsbeginsel geweld aan gedaan door de singel die reeds in 1928 was vernoemd naar de in Rotterdam geboren schilder Breitner (1857-1923), te vernoemen naar de oud-wethouder en oudste zittende raadslid van Hillegersberg: A.J. Breedveld. De bewoners van de Breitnersingel klommen terecht in de pen en mochten aan de Breitnersingel blijven wonen, zij het - na de annexatie - mèt de wijkaanduiding ‘H’. Breedveld kreeg op een andere plaats in Hillegersberg zijn singel. En Rotterdam hield in het Oude Westen een tweede herinnering aan zijn beroemde zoon Breitner in de vorm van de in 1929 benoemde Breitnerstraat.

•Oranje Boven! Maar niet voor alle Oranjes²
In de meeste Nederlandse gemeenten -zo niet alle - zijn een of meer straten vernoemd naar leden van het Oranjehuis. Soms zelfs hele reeksen. Zo ook in Alphen aan den Rijn in het midden van de jaren vijftig van de vorige eeuw. Tegen twee namen werden echter ernstige bezwaren gemaakt. En nog wel vanuit onverdachte hoek: door het hoofd van de Oranjeschool, de heer D. Streefkerk.

• Willem de Zwijgerlaan. Dit is de bijnaam die Willem van Oranje alléén kreeg van zijn vijanden. Die naam wijst op zijn ondoorgrondelijkheid en dus op zijn onbetrouwbaarheid voor die vijanden. 
• Anna van Saksenstraat. De enige verdienste die zij heeft gehad is het moeder zijn van Maurits. Verder blonk ze alleen uit in egoïsme, waardoor ze haar vroegere weelde niet kon vergeten. En defaitisme, waardoor ze bij  haar man aandrong op toegeven aan Alva. Bovendien was het wegens haar onzedelijk gedrag dat Willem van Oranje zich van haar heeft laten scheiden.

Ondanks deze bezwaren zijn beide straatnamen er toch gekomen.

•'Bloedveeg Steeg' in plaats van Zwarte pad⁴
De gepensioneerde slager Albert van 't Hof heeft aan het Zwarte Pad - de kleine doorgang in de Franse Kerkstraat - in het Oude Centrum van Voorburg een tweede straatnaambordje aan de muur gespijkerd met de naam: Bloedveeg Steeg. Volgens hem is die doorgang gevaarlijk voor voetgangers en andere weggebruikers. "Zeg maar rustig: bloedlink".

•Gemeenteraad Florence te links voor een Fallaci-straat of -plein
Op 15 september 2006 overleed in haar geboorteplaats Florence op 77-jarige leeftijd de dappere Italiaanse journaliste en schrijfster Oriana Fallaci. Zij heeft een geweldige staat van dienst. Zie: http://en.wikipedia.org/wiki/Oriana_Fallaci  . In de gemeenteraad van haar geboorteplaats werd op maandagavond 18 september 2006 dan ook voorgesteld om een straat of plein naar haar te vernoemen. De linkse partijen staken hier echter een stokje voor. Aldus Michaël Zeeman in de Volkskrant van 23 september 2006.

•Bezingen de Beatles de slavenhandel?
Neen natuurlijk. Maar toch.
Begin juli 2006 besprak de 'Liverpool City Council' een voorstel om alle straten vernoemd naar slavenhandelaars opnieuw te vernoemen. Maar nu naar (Britse) activisten uit de  antislavernij-beweging. http://en.wikipedia.org/wiki/Abolitionism
Scheepskapitein James Penny was één van de zeven slavenhandelaars naar wie in Liverpool een straat vernoemd was: Penny Lane. Deze straat trekt jaarlijks duizenden toeristen, omdat de Beatles er in 1967 hun beroemde lied 'Penny Lane' aan hebben gewijd. Zie hoofdstuk 'Straatnamen en toonkunst'. Deze reputatie durfde men niet te verliezen: "In the end, the council decided te leave the name unchanged." , aldus the Los Angeles Times van 16 juli 2006.
( http://www.latimes.com/news/opinion/sunday/commentary/la-op-pennychart16jul16,0,6236721.story?coll=la-sunday-commentary )

•Noten

  1. Moll, W.
De moderne praktijk van de straatnaamgeving. In: Middeleeuwse en moderne straatnaamgeving. Bijdragen en mededelingen der naamkunde-commissie van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen te Amsterdam V. 1953. N.V. Noord-Hollandsche Uitgevers Maatschappij, Amsterdam. p. 37- 46
  2. Dinkelaar, H. de Kok, A.
Onze Straat. Encyclopedische toelichting op de straatnamen van Alphen aan den Rijn. 1999. Stichting Rijnlandse Historiën, Alphen aan den Rijn. ISBN 90-72757-07-6
  3. Okkema, J.
De Straatnamen van Rotterdam: verklaring van alle bestaande en van verdwenen straatnamen. Gemeentelijke Archiefdienst Rotterdam, 1992. p.17
Historische Publicaties Roterodamum, grote reeks; deel 46. ISBN 90-72892-10-0
  4. Zwarte Pad als 'Bloedveeg Steeg' in Oude Centrum van Voorburg. http://www.voorburginsite.nl/